Druk artikel

...Maar ek kan nie!
Wietske Boon

Sommige kinders werk gemaklik deur take en aktiwiteite, terwyl ander dit met minder selfvertroue aanpak.  Daar is verskeie redes waarom kinders eerder besluit “ek kan nie” as om ‘n poging aan te wend om ‘n taak te bemeester of aan ‘n aktiwiteit deel te neem.

Die taak is buite sy vermoë

Kinders bereik hul ontwikkelingsmylpale op verskillende tye.  Sommige kinders  is op twee jaar gereed om die potjie suksesvol te gebruik, terwyl peuters van dieselfde ouderdom dit nog glad nie kan regkry nie.

Kinders kry take om te voltooi wat ons dink hulle volgens hul kronologiese ouderdom behoort te kan bemeester.  Somtyds is dit nie die geval nie en kan die kind in werklikheid nog nie die taak voltooi nie.  Hy het dalk geen idée waar om te begin nie en sê uit moedeloosheid “ek kan nie!”

Help hom só:  Gee hom dieselfde taak, maar op ‘n makliker vlak.  Laat hy dít eers bemeester en beweeg dan stelselmatig aan na moeiliker vlakke totdat hy op dieselfde vlak as sy maats is.

Te min selfvertroue, hy is bang hy maak ‘n fout

Veral sensitiewe kinders is onseker hoe om onbekende situasies te hanteer.  Hy sal dit eerder vermy as om buite sy gemaksone te beweeg.  Wanneer hy ‘n nuwe uitdaging gegee word, is hy skrikkerig om dit aan te pak want hy is onseker of hy dit sal regkry en is bang om ‘n fout te maak.

Kinders vergelyk ook hul werk met díe van hul boeties, sussies en maats.  Wanneer hy sien dat iemand anders se kuns mooier as sy eie is, voel hy sy werk is nie goed genoeg nie en gooi tou op.  “Ek kan dit nie doen soos julle dit van my verwag nie!”

Help hom só:  Begin met dít wat hy wel kan doen. Pak dan die volgende stap aan.  Wanneer hy sukkel, wys hom hoe hy daarop kan verbeter of verander. Prys hom vir sy vordering.   Onthou dat elke kind uniek is en almal nie ewe goed op alle vlakke vaar nie. 

Leer hom dat almal foute maak (selfs ma en pa) en dat ‘n mens leer deur foute te maak. 

Vorige negatiewe ervarings

Wanneer ‘n kind die eerste keer op ‘n klimraam klim, afval en seerkry, gaan hy volgende keer eerder die klimraam vermy.  Dieselfde geld vir ander aktiwiteite; wanneer hy telleurstelling beleef of seergekry het, gaan hy nie sommer weer die aktiwiteit probeer doen nie.  “Ek kan nie, ek is te bang.”

Help hom só:  Laat hom dieselfde taak of aktiwiteit onder jou toesig aanpak.  Wees daar om hom te lei en te bemoedig.  Prys hom wanneer hy die aktiwiteit suksesvol voltooi het.

Sou hy halfpad deur die aktiwiteit weier om voort te gaan, stop en probleer later weer.  Dit is belangrik dat hy aanhou probeer en nie die aktiwiteit heeltemal vermy en later ‘n vrees daarvoor ontwikkel nie.

Moedeloosheid

Wanneer kinders ‘n paar keer probeer het om ‘n aktiwiteit te voltooi, maar ervaar net mislukkigs, raak hulle moedeloos.  Moedeloosheid kan oorgaan in terneergedruktheid en lei tot min selfvertroue en ‘n lae selfbeeld.

Help hom só:  Vind ‘n aktiwiteit waarin hy goed vaar en waarvan hy baie hou om op te maak vir dít waarmee hy sukkel.  Maak tyd vir lekker aktiwiteite om die gevoel van mislukking of terneergedruktheid teen te werk.

Aangeleerde hulpeloosheid

Wanneer alles vir ‘n kind gedoen word, is die boodskap wat hy kry dat hy nie self die takies kan uitvoer nie, of dat sy ouers of versorgers nie vertroue in hom het om die take uit te voer nie.  “Julle sê eintlik dat ek nie kan nie.”

Help hom só:  Gee hom die geleentheid om dit self te doen.  As jy weet dat hy die vermoë het om die taak te voltooi, wag totdat hy dit self doen. Sou hy met iets sukkel, wys hom hoe en los hom om self aan te gaan en dit te voltooi.

Verandering of trauma in die kind se lewe

Wanneer kinders deur ‘n moeilike tye gaan, soos die geboorte van ‘n baba in die gesin, verhuising of die afsterwe van ‘n geliefde is hul fokus nie op hul take nie.  Hulle soek eerder aandag en liefde as om ‘n nuwe taak te moet bemeester. “Ek kan nie nou nie.”

Help hom só:  Bepaal wat moontlik die probleem-situasie kan wees.  Ondersteun hom, gesels met hom daaroor en gee hom tyd om aan te pas en sy emosies te verwerk. Indien sy gedrag onveranderd bly soek professionele hulp.

Is hy nie lus nie?

Wanneer ‘n kind nie lus is vir ‘n taak nie of wanneer luiheid die oorhandn kry (en ander aktiwiteite aanlokliker lyk) gaan hy probeer om daarvan weg te kom deur te sê dat hy dit nie regkry nie met die hoop dat hy verskoon sal word van die taak. Later word dit ‘n maklike uitweg en gewoonte om sy sin te kry.  “Ek kan nie, want ek wil nie.”

Help hom só:  Verduidelik aan hom dat hy eers sy taak gaan voltooi voordat hy kan gaan speel.  Hou by jou besluit en moenie kopgee nie.

Kinders moet leer om nuwe uitdagings aan te pak, take te bemeester en foute reg te stel.  Kinders verskil, daarom vra sommige kinders meer aandag, geduld en hulp om hul ontwikkelingsmylpale te bereik.